परीक्षा र नियमले बाँधिएको नेपालको शिक्षा बाँधेको हात्ती एउटा विचारोत्तेजक पुस्तक हो जसले नेपालको शिक्षा प्रणालीमा रहेको परीक्षा–केन्द्रित सोच, कठोर नियम, र नियन्त्रणको संस्कृतिलाई प्रश्न गर्छ। यो पुस्तकले देखाउँछ कि कसरी ठूलो क्षमता भएका विद्यार्थी, शिक्षक र विद्यालयहरू—सानो “डोरी” जस्तै परीक्षा र नियमले बाँधिएका छन्। जीवनका लागि सुरु भएको शिक्षा कसरी अंक, प्रमाणपत्र र नियन्त्रणको…
by Dr. ND Lama नेपालमा विद्यार्थी फेल हुन्छन्—तर वास्तवमा असफल को हो?विद्यार्थी कि शिक्षा प्रणाली (Education System)? आज हाम्रो शिक्षा प्रणाली एउटा ठूलो तर साधारण समस्यामा अड्किएको छ—एक मात्र बाटो (Single Pathway System)। विद्यार्थीले SEE दिनुपर्छ, त्यसपछि कक्षा १२, अनि मात्रै अगाडि बढ्न पाउँछ।सबैका लागि एउटै ढोका, एउटै परीक्षा, एउटै मापदण्ड (Standard)। तर जीवन यस्तो…
by Dr. ND Lama गीतहरू प्रायः मनोरञ्जनका रूपमा हेरिन्छन्। तर जब राज्य र नागरिकबीच संवाद टुट्छ, तब गीतहरू प्रतिरोधका दस्तावेज बन्छन्। “कानुन कि कुटपिट?” त्यस्तै एउटा गीत हो। यो कुनै व्यक्ति वा दलमाथिको आक्रमण होइन, बरु पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालमा देखिँदै आएको बल प्रयोग गरेर सुधार गर्ने प्रवृत्ति विरुद्धको गम्भीर नागरिक प्रश्न हो। फुटपाथ सफा कि…
by Dr. ND Lama फेब्रुअरी ०८, २०२६ का दिन मदन भण्डारी विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालय को पहिलो दीक्षान्त समारोह सम्पन्न भयो। यो कार्यक्रम केवल औपचारिक दीक्षान्त थिएन; यो नेपालको शिक्षा प्रणालीले लिन सक्ने वैकल्पिक र साहसी दिशाको सार्वजनिक घोषणा थियो। यस समारोहको सबैभन्दा अर्थपूर्ण पक्ष के थियो भने—यहाँ राजनीतिज्ञहरूलाई केन्द्रमा राखिएन। न त राजनीतिक भाषण…
by Dr. ND Lama (कर्मशील नेपाली र ताली बजाउने समाजतर्फ) १) मेरो वर्क–फ्लो: साधन सानो, गति ठूलो अहिले म आफ्ना सबै किताबहरू Google Docs मा लेख्छु। किताबहरूको सूची भने Google Sheets मा व्यवस्थित गर्छु, र वास्तविक लेखाइका फाइलहरू Google Docs मै राख्छु। मैले सबै फाइलहरू Google Docs मै राख्छु।त्यसका hyperlink हरू Google Sheets मा हुन्छन्,त्यसैले…
by Dr. ND Lama नेपालले आफ्नै भविष्यमा कसरी आगो लगाइरहेको छ? “अरूको सफलतामा ताली बजाउन नसिक्नेले आफ्नै भविष्यमा आगो लगाउँछ।”यो केवल भावनात्मक वाक्य होइन, आजको नेपाली समाजको कठोर यथार्थ हो। हामी सडकमा बल्ने आगो देखेर डराउँछौँ। तर त्यसभन्दा खतरनाक आगो—सोच, नीति र संस्कृतिमा बलिरहेको आगो—हामीले देख्न चाहँदैनौँ। ढुंगा, आगजनी र तोडफोडले क्षणिक क्षति गर्छ; तर…
by Dr. ND Lama हामी दुई जना अर्थात म र मेरी श्रीमति कहिले छुद्रो, कहिले ज्याद्रो, तर जिन्दगी सँगै जिउन सिकेका छौँ। मेरी श्रीमती धेरै मेहनत गर्छिन्। कहिलेकाहीँ म जिस्केर सोध्छु— “तिमीलाई कसले टाउकोमा बन्दुक ताकेर यति धेरै काम गर भनेको हो?” उनी दुई कुरा मन पराउनुँदैन— १) पास्टरकी श्रीमती बन्नु उहाँको सोच सरल छ—…
by Dr. ND Lama, December 05, 2025 नेपालको स्थानीय शासनमा हर्क साम्पाङजस्तो व्यक्तित्वले लोकप्रियता र विवाद दुवै एकसाथ बटुलेका छन्। उहाँका बोली, शैली, र ऊर्जाले धेरै नागरिकको ध्यान तान्छ। तर राजनीतिक नेतृत्वको सफलतामा भावनात्मक ऊर्जा मात्र पर्याप्त हुँदैन—त्यसमा सही बुझाइ, दीर्घकालीन नीति, र सहकार्यको क्षमता अनिवार्य रूपमा जोडिन्छ। यदि हर्क साम्पाङ साँच्चिकै “राष्ट्रिय अभिभावक” बन्ने…
by Dr. ND Lama A few weeks ago, I was attending a wedding when I received a WhatsApp message from a principal friend. The message said: “I urgently need 30,000. I’ll return it tomorrow.” There was a QR code attached. Without asking a single question, I transferred the amount. Ten minutes later, another QR code…
By Dr. ND Lama 1. A Gate Locked by Paper In Nepal, anyone who studies abroad or through alternative systems such as GED or online universities must first pass through a bureaucratic gate: the equivalency certificate issued by Tribhuvan University (TU).Without it, even qualified graduates cannot apply for government jobs, pursue higher education, or receive…
By Dr. ND Lama, August 2nd, 2025 “हामी सडकमा थियौँ ! MCC पास भइरहँदा कुलमान जीको भूमिका के थियो साँचि ? यो कुराले निक्कै महत्व राख्छ है ! स्वर्णीम जी त MCC को मतियार नै हो क्यार !” (“We were on the streets when MCC was being passed. But what was Kulman ji doing? That…
By Dr. ND Lama In a time when education is becoming borderless, digital, and competency‑based, Nepal remains chained to an outdated and rigid system of recognition. Over 160 countries—including India, Jordan, the Philippines, Canada, and the U.S.—recognize alternative qualifications like the GED (General Educational Development) NIOS+3Wikipedia+3The New Indian Express+3. Yet Nepal continues to slam the door on…
by Dr. ND Lama नेपाल सरकारले GED लाई समकक्षता दिन छाड्यो र विदेशमा प्राप्त शैक्षिक डिग्रीहरूलाई बेवास्ता गर्न थाल्यो, तब विद्यार्थीहरू विदेश जान रोकिनेछ भन्ने सोच गलत सावित भयो — उनीहरू त अझ फर्किन नमान्ने भए। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको शिक्षा लिएका युवाहरूलाई योगदान गर्न सहज बनाउने साटो, हामीले उनीहरूका लागि बाटो बन्द गर्यौं। परिणामस्वरूप, ‘ब्रेन ड्रेन’…
by Dr. ND Lama संखुवासभाको पहाडी गाउँ हुङ्गुङमा बस्ने कक्षा १० का दोर्चि लामा परीक्षाको दिन कक्षामा चुपचाप थिए। उनको विद्यालयमा इन्टरनेट थिएन, पाठ्यपुस्तकहरू थोरै भएकाले पालो गरेर पढिन्थ्यो, र साँझका समयहरू बारीमा गोरु जोत्ने र काठ बोक्ने काममा बित्थ्यो। उनी तेजिलो, जिज्ञासु, र आफ्नो माटोमा गहिरो जरा गाडेका विद्यार्थी थिए। उनको मन पर्ने विषय?…
📘 GED भनेको के हो? GED (General Educational Development) एक अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको परीक्षा हो जसलाई १२ कक्षाको बराबरी मानिन्छ।यसको विशेषता: परीक्षा दिएको दिनमै नतिजा आउने। असफल भएमा तुरुन्तै दोस्रो वा तेस्रो प्रयासमा सहभागी हुन पाउने। १७ वर्ष उमेर पुगेपछि मात्र सहभागी हुन पाउने। खर्च: करिब रु. ४०,०००। नेपालको हकमा, अरू मुलुकमा यो भन्दा पनि सस्तो…
Not long ago, Nepal’s villages were full of life—children playing in the fields, elders sharing stories, families working together. But over time, as roads, opportunities, and education failed to arrive on time, these villages slowly emptied. The result? A quiet migration—not always to foreign cities, but away from hope. Today, we stand at the edge…